.
مسجد جمکران در«قلعه جمکران واقع است، دریک فرسنگی شرق قم ودرداخل روستای جمکران. قلعه جمکران که به قلعه گبری نیز شهرت دارد، ازبناهای پیش ازاسلام است که دردوران اسلامی نیز مورد استفاده قرار گرفته. اهل محل آن را به زمان جمشید شاه ازشاهان پیشدادی نسبت می دهند .
پی گذاری مسجد جمکران، در نزدیکی قم، حاصل خواب«حسن بن مثله جمکرانی» است. در سایت رسمی جمکران در این مورد می خوانیم:«شیخ حسن بن مثله جمكرانى می گوید: من شب سه شنبه، 17 ماه مبارك رمضان سال 373 هجرى قمرى در خانه خود خوابیده بودم كه ناگاه جماعتى از مردم به در خانه من آمدند و مرا از خواب بیدار كردند و گفتند: برخیز و مولاى خود حضرت مهدى علیه السلام را اجابت كن كه تو را طلب نموده است.
آنها مرا به محلى كه اكنون مسجد جمكران است آوردند، چون نیك نگاه كردم، تختى دیدم كه فرشى نیكو بر آن تخت گسترده شده و جوانى سى ساله بر آن تخت، تكیه بر بالش كرده و پیرمردى هم نزد او نشسته است، آن پیر، حضرت خضر علیه السلام بود كه مرا امر به نشستن نمود، حضرت مهدى علیه السلام مرا به نام خودم خواند و فرمود:
برو به حسن مسلم (كه در این زمین كشاورزى می كند) بگو: این زمین شریفى است و حق تعالى آن را از زمین هاى دیگر برگزیده است، و دیگر نباید در آن كشاورزى كند.
عرض كردم: یا سیدى و مولاى! لازم است كه من دلیل و نشانه اى داشته باشم و گرنه مردم حرف مرا قبول نمی‌كنند، آقا فرمود: تو برو و آن رسالت را انجام بده، ما نشانه هایى براى آن قرار می دهیم، و همچنین نزد سید ابوالحسن (یكى از علماى قم ) برو و به او بگو: حسن مسلم را احضار كند و سود چند ساله را كه از زمین به دست آورده است، وصول كند و با آن پول در این زمین مسجدى بنا نماید.
به مردم بگو: به این مكان رغبت كنند و آنرا عزیز دارند و چهار ركعت نماز در آن گذارند...آنگاه امام علیه السلام فرمودند: هر كه این دو ركعت نماز را در این مكان (مسجد مقدس جمكران) بخواند مانند آن است كه دو ركعت نماز در كعبه خوانده باشد.
چون به راه افتادم، چند قدمى هنوز نرفته بودم كه دوباره مرا باز خواندند و فرمودند: بزى در گله جعفر كاشانى است، آنرا خریدارى كن و بدین مكان آور و آنرا بكش و بین بیماران انقاق كن، هر بیمار و مریضى كه از گوشت آن بخورد، حق تعالى او را شفا دهد.
حسن بن مثله جمكرانى می گوید: من به خانه بازگشتم و تمام شب را در اندیشه بودم، تا اینكه نماز صبح را خوانده و به سراغ على الـمنذر رفتم و ماجراى شب گذشته را براى او نقل كردم و با او به همان مكان شب گذشته رفتیم، و در آنجا زنجیرهایى را دیدیم كه طبق فرموده امام علیه السلام حدود بناى مسجد را نشان می داد.
سپس به قم نزد سید ابوالحسن رضا رفتیم و چون به در خانه او رسیدیم، خادم او گفت: آیا تو از جمكران هستى؟ به او گفتم: بلى! خادم گفت: سید از سحر در انتظار تو است. آنگاه به درون خانه رفتیم و سید مرا گرامى داشت و گفت: اى حسن بن مثله من در خواب بودم كه شخصى به من گفت: حسن به مثله، از جمكران نزد تو می آید، هر چه او گوید، تصدیق كن و به قول او اعتماد نما، كه سخن او سخن ماست و قول او را رد نكن.
از هنگام بیدار شدن تا این ساعت منتظر تو بودم، آنگاه من ماجراى شب گذشته را براى وى تعریف كردم، سید بلافاصله فرمود تا اسب ها را زین نهادند و بیرون آوردند و سوار شدیم، چون به نزدیك روستاى جمكران رسیدیم، گله جعفر كاشانی را دیدیم، آن بز از پس همه گوسفندان می آمد، چون به میان گله رفتم، همینكه بز مرا دید به طرف من دوید، جعفر سوگند یاد كرد كه این بز در گله من نبوده و تاكنون آنرا ندیده بودم، به هر حال آن بز را به محل مسجد آورده و آن را ذبح كرده و هر بیمارى كه گوشت آن تناول كرد، با عنایت خداوند تبارك و تعالى و حضرت بقیه الله ارواحنا فداه شفا یافت.
ابوالحسن رضا، حسن مسلم را احضار كرده و منافع زمین را از او گرفت و مسجد جمكران را بنا كرد و آن را با چوب پوشانید.
سپس زنجیرها و میخ ها را با خود به قم برد و در خانه خود گذاشت، هر بیمار و دردمندى كه خود را به آن زنجیرها می مالید، خداى تعالى او را شفاى عاجل می فرمود، پس از فوت سید ابوالحسن، آن زنجیرها ناپدید شد و دیگر كسى آنها را ندید.[ تلخیص از کتاب نجم الثاقب]

اولین متولی
با وجود همه توجهات ویژه به جمکران ، این مسجد برای اولین بار در بهمن سال 1379 صاحب تولیت شد. در این سال«رهبر انقلاب اسلامی، آیت الله شیخ ابوالقاسم وافی را به عنوان نماینده خود و تولیت این مکان مقدس منصوب نمود.»
به نوشته ایسنا«پس از انتصاب تولیت، طرح جامع مسجد مقدس جمکران قم مورد بررسی و کارشناسی قرار گرفت که برای اجرای آن یک هزار و دویست میلیارد ریال اعتبار مورد نیاز است.» تهیه این بودجه، به تنهایی از عهده دولت بر نمی آمد، به همین دلیل گردانندگان مسجد جمکران به تدریج به راه های مختلفی برای جذب زائر به این محل مبادرت کردند که مهم ترین آنها ایجاد چاه و سپس چاه هایی در اطراف بنای اولیه بود: «آنانی که موفق به زیارت مسجد جمکران شده‌اند، همواره شاهد تجمع بسیاری از زوار، به ویژه جوانان در کنار چاهی با عنوان چاه عریضه هستند. واقعیت این چاه و سند آن چیست‌؟ در مفاتیح الجنان و تحفة‌الزائر از امام صادق(ع) روایتی نقل شده است: هرگاه تو را حاجتی به سوی خدای تعالی باشد یا از امری خائف و ترسان باشی در کاغذ بنویس [یک دعا وارده] و سپس حاجت خود را ذکر کنی. پس کاغذ را در میان آب جاری یا چاهی بینداز که حق تعالی به زودی فرج کرامت فرماید».
این چاه، به دو چاه رسید:«دو چاه در جمکران نهاد ه اند یکی برای زنان یکی برای مردان که حاجات خود به امام غائب را جداگانه در آنها بیندازند. هر عریضه ای هم ۲۰۰ تومان.»و گفتنی است که این دویست تومان ها، سر به میلیاردها می زند، چرا که امروزه مسجد جمکران میلیون ها زائر دارد و همگی، با حاجت نامه ای در دست:«حجت السلام ابوالقاسم وافی سه شنبه شب در جمع خبرنگاران با پیش بینی حضور حدود دو میلیون زایر در ایام نیمه شعبان گفت:حضور مردم در روز نیمه شعبان در مسجد جمکران همانند مراسم حج می باشد...» در این مراسم که سال هاست به همین گونه برگزار می شود، آیاتی مانند صافی گلپایگانی، جعفر سبحانی و مکارم شیرازی سخن می گویند. در کنار سخنرانی ها برنامه های«متنوع فرهنگی و مذهبی» نیز برگزار می شود.
دکتر عبدالکریم سروش در مورد جمکران می گوید:«الان در نزدیکی شهر قم روستایی است به نام جمکران که بر اساس یک خوابی که کسی دیده و امام زمان گفته که من در آنجا گاهی حضور دارم مسجدی بنا شده است. این مسجد سالها است که محل زیارت شیعیان است. پس از انقلاب توجه بیسابقه ای به آن مسجد شد تا حدی که خود قم تحت الشعاع این مسجد قرار گرفته است. چاهی در این مسجد هست که مردم نامه ها و عریضه های خودشان را برای آنکه بدست امام زمان برسد در آن چاه می اندازند، اخیرا شنیدم این چاه پر شده است ...»
جمکران نه فقط جایگاه ارسال نامه های محتاجان به امام دوازدهم شیعیان است، بلکه جایی برای «عاشقان مهدی» نیز هست. کسانی که دوست دارند«از یاران حضرت قائم» باشند:«بدین وسیله از خواهران و برادران گرامی دعوت می شود به عنوان یک امر نمادین در این طرح[عاشقان مهدی] ثبت نام نمایند. انشاء الله لیست اسامی بعد از پایان ثبت نام به مسجد مقدس جمکران ارسال خواهد شد، امید است به نظر و رویت وجود مقدس حضرتش مشرف گردد و لبخند نمکین رضایت او بدرقه توفیق گردد. انشاء الله».

تشکیلات جمکران
جمکران امروز دارای تشکیلات مفصلی نیز هست. از بخش نذورات تا بخش های اداری و اقتصادی. این امکنه، صاحب یک سایت رسمی هم هست که در آن بخشی نیز به ذکر«کرامات»اختصاص داده شده است. در این بخش که تحت عنوان کرامت ۱، کرامت ۲، کرامت ۳... عنوان بندی شده، افراد مختلف ، به جزییات، معجزات را شرح داده اند. در واقع افراد در اینجا دارای«شناسنامه کرامت» هستند که دربرگیرنده نام، موضوع کرامت، منبع کرامت، تاریخ ثبت کرامت و مکان کرامت است.

سایت رسمی جمکران و اعتراض ها
همراه با این تحولات، مسجد جمکران، با تغییراتی بنیادی رو به رو شد. هم به لحاظ ساختار اقتصادی و هم به دلیل تاثیر اندیشگی.از یک سو سخن بر سر میلیاردها درآمد خارج از نظارت این مرکز، بر زبان ها جاری شد و از دیگر سو، برخی ماهیت فعالیت های آن را، به عنوان اشاعه خرافات، زیر علامت سئوال بردند:
«دو سال پیش در محراب ـ که محل اولیه مسجد نیز هست ـ شیشه‌ای نصب شد و به شکل عوامفریبانه‌ای مزین به چراغ‌های سبز نیز گردید. زوار در پشت شیشه صف کشیده و آن محل را زیارت می‌کردند. اگرچه علت این اقدام عجیب هیچ‌گاه مشخص نشد، اما مقدمه انحراف خطرناکی بود که بارها از سوی علما، به تولیت مسجد جمکران گوشزد شد و متأسفانه مورد بی‌‌توجهی قرار گرفت، تا آن‌که آیت‌الله مکارم شیرازی که یکی از زائران دائمی این مسجد هستند، در پایان درس خارج خود گفتند: اخیرا در محراب مسجد جمکران یک تشکیلات شیشه‌اى سبزرنگ و چراغ و... درست کرده‌اند که کم‌کم به صورت امامزاده‌اى درآمده است. مردم براى بوسیدن این شیشه صف می‌کشند، کسانی هم هنگام دور شدن عقب عقب می‌روند مثل کارى که در حرم امامان و امامزاده‌ها می‌کنند. بعضی‌ها هم فاتحه می‌خوانند، عده‌اى تعظیم می‌کنند، بعضی از عوام هم می‌گویند اینجا قبر حضرت ولیعصر(عج) است. حتما چند سال دیگر هم فردى پیدا می‌شود و کتابی می‌نویسد که ۷۰ نفر از اوتاد در اینجا دفن شده‌اند. هرکس مرتکب این کار شده اشتباه کرده است، این ضربه‌اى به مسجد جمکران است...بلافاصله این تشکیلات از محل محراب جمع‌آوری شد. البته هیچ کس راضی نبود که کار به اینجا ختم شود اما...»این بحث را حجت السلام ندیمی، مطرح کرد و سپس همزبان با هم اندیشان خود پرسید:«آیا اختصاص یک چاه مشخص و ایجاد بنائی بزرگ بر روی آن و نصب چراغ‌های سبز و تابلوهای عدیده بدعت نیست؟ چرا مومنین باید تصور کنند که هر جای دنیا که باشند باید عریضه‌های خود را فقط به این چاه بیندازند؟ برخی نیز تصور می‌ کنند این چاه تنها راه برقراری ارتباط با حضرت ولیعصر(عج) است! این کار انجام شده در مسجد جمکران، همچون اقدام آن فرد معلوم‌الحالی است که در کتاب‌هایش، آدرس محل سکونت حضرت ولیعصر(عج) را در فلان خیابان و کوچه مدینه معین کرده است... با چه مجوزی این چاه را تبدیل به یک محل مقدس و زیارتگاه کرده اند؟ در فرمایش امام صادق(ع) برای چاه یا آب جاری هیچ تقدسی ذکر نشده است. آیا این اقدام یک انحراف علنی نیست؟ چرا باید شاهد ترویج انحرافات از سوی مراکز دینی باشیم و ناجوانمردانه مردم متدین کشور ما از سوی معاندان به ظاهر روشنفکر متهم به پیروی از خرافات شوند؟ این کج سلیقگی‌ها تا به کی ادامه خواهد داشت؟ چرا باید احساسات پاک منتظران حضرت مهدی به اموری بی‌پایه و اساس هدایت شود؟»
کسی به سئوالات این حجت السلام جواب نداد، همانگونه که کسی به سخن دکتر سروش، که ساختن چاهی برای زنان، و چاهی برای مردان را«شرک»خوانده بود، توجهی نکرد. چرا که امروز جمکران، دیگر تعبیر خواب پیرمردی روستایی نیست، بیش از آن یک مرکز جلب توریست و نهادی تجاری است.اگرچه در سایت رسمی مسجد جمکران آمده است که:«مسجد مقدس جمکران محل رفت و آمد امام زمان است»، اما جمکران محل خرید و فروش و تجارت نیز هست.